حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 249
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
بود « 1 » سكّه نقره ساسانى همان درخم است ولى از تتبّعات محقّقين چنين بر ميآيد كه در زمان ساسانيان كلمه درخم استعمال نميشد و سكّه نقره را ( زوز ) يا كرشه ميناميدند سكّه نقره نزديك بيك مثقال وزن و تقريبا از 32 تا 35 شاهى به پول امروزى قيمت داشت ظنّ غالب اين است كه پول مسين را معا ميناميدند ( لغت معاسامى است ) سكّههاى ساسانى از حيث ظرافت جالب توجّه است و تصوّر ميكنند كه در ضرّابخانههاى ايران استادان يونانى كار ميكردند تاريخ سكّههاى شاهان ساسانى سالهاى سلطنت آنها است ( مثلا روى يكى از سكّههاى انوشيروان نوشته شده چهار چهل « 2 » يعنى سال چهل و چهارم ) خطّ و زبان پهلوى است ولى ( هوزوا رش ) دارد يعنى بعضى از كلمات را بلغت آرامى مىنوشتند ولى به پهلوى ميخواندند « 3 » روى سكّهها عبارتى شاه را معرّفي ميكرد « 4 » بعد از انقراض ساسانيان مدّتى در ايران و ممالك همجوار سكّههاى ساسانى رواج داشت ولى روى آنها بجاى صورت شاه و آتشكده بسم اللّه نوشته ميشد - در زمان ساسانيان مانند زمان اشكانيان پايهء پول نقره بود ذخيره نقدي خزانه قبل از خسرو پرويز مقدار آن معلوم نيست و ليكن برحسب نوشتههاى مورّخين در اواخر سلطنت خسرو پرويز ذخيره نقدى خزانه با صرف نظر از اشياء نفيسه و اجناس و پارچههاى قيمتى بهزار و ششصد ميليون درخم ميرسيد و مخارج عمدهء دولت عبارت از سه قلم بود 1 - مخارج دربار 2 - حقوق مستخدمين ادارات و سپاه 3 - مخارج جنگها علاوهبر اين بايد در نظر داشت كه بعضى از شاهان ساسانى بكارهائى
--> ( 1 ) - از خمس مثقال تا سه مثقال ( 2 ) - آحاد را بر عشرات مقدّم ميداشتند ( 3 ) - شرح اين مطلب در ذيل بيايد ( 4 ) - براى نمونه عبارت سكّه بهرام گور را ذكر ميكنيم : مزديسن بغى وره ران ملكان ملكا ايران و انيران مينوچيترى من يزتان يعنى مزدهپرست خدايگان بهرام شاهنشاه ايران و غير ايران آسمانى نژاد از ايزدان كلماتى كه زير آنها خط كشيده شده آرامى است ولى به پهلوى ميخواندند مثلا ملكا را شاه ميخواندند .